Teknoloji
Moderator
Didem SEYMEN - Kanser olmak istemiyoruz ama dünyada HPV’nin neden olduğu kanserden koruyacak aşıyı da olmak istemiyoruz. Bunun tek nedeni, kulaktan kulağa yayılan şehir efsaneleri… 4 Şubat Dünya Kanser Günü nedeniyle rahim ağzı kanserine karşı koruyucu bir yöntem olan aşılar konusunda Acıbadem Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum- Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mete Güngör’den bilgi aldık…
■ HPV aşısı dünyada rahim ağzı kanserinden koruyan tek aşı mı?
Kesinlikle! Şöyle düşünebilirsiniz; yaklaşık 200 farklık kanser türü var. Fakat önleme yöntemi yok! İşte bunlardan bir tanesi, HPV’ye bağlı kanserler ki, aşı ile önlenebilir… Bunu söylemek bile kulağa hoş geliyor. Çünkü aşılar, hastalıkları önlemek ya da tam önleyemese bile, hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak üzere yapılır. Enfeksiyon etkenlerini sağlığımızı bozmadan yok etmeye çalışıyor vücudumuz aşılar sayesinde.
■ Aşı, vücuda HPV mi veriyor?
Kesinlikle hayır! Aşının içinde canlı ya da cansız hiçbir virüs yok. Yalnızca virüsün içinde bulunduğu kabuk diye tabir edelim, onu gönderiyor. İçi boş. Bağışıklık hücrelerimiz bu kabuğu tanıyor ve gerçek virüs geldiğinde kabuğunu tanığı için hemen saldırıya geçip yok ediyor.
■ Aşı, HPV’nin tüm tiplerine karşı koruma sağlar mı?
HPV, insan papilloma virüsü olarak bilinen ve 200’den fazla tipi bulunan çok yaygın bir virüs grubudur. Bazı tipleri zararsızken bazıları kansere yol açabilir. Aşılar yüksek riskli kabul edilen tiplerine karşı korur. Günümüzde aşılar 9 HPV tipine karşı koruyucu. Bunların 7’si, yüksek tipli HPV’ler yani rahim ağzı kanserine yol açabiliyorlar. 2 tanesi ise siğil yapan HPV. Bu 9 tipine karşı korunmuş olursunuz ancak yüzde yüz değil. Yine çok az görülen ancak yine kanser yapan HPV tipleri var. O yüzden koruyuculuğu yüzde 90 diyoruz.
■ Daha önce HPV enfeksiyonu geçirmiş kişiler de aşı olmalı mıdır?
Elbette... Daha önce geçirdiği enfeksiyonun hangi HPV tipine karşı olduğunu bilmiyoruz. Bilsek bile, farklı tiplerinden kaynaklanan yeni bir enfeksiyon olabilir. Ayrıca az görülen ve kanser yapan tiplerine karşı yüzde yüz koruma sağlanamadığı için yine Pap-smear ve HPV DNA testleri yaptırılmalı.
■ Aşı yalnızca kız çocuklarına mı yapılmalı?
Hayır! Bu çok yanlış bir inanış. Kız çocukları rahim kanseri olur, o zaman yalnızca onlara yapılsın fikrinin hiçbir bilimsel dayanağı yok. Erkekler bu virüsü bulaştırabiliyor ve aynı zamanda kendisine bulaşan virüs nedeniyle kansere yakalanabiliyor. Bu nedenle hem kız, hem erkek çocuklarına aşı yapılmalı. Çocukluk döneminde yapılmadıysa bile, erkekler de yetişkinlik döneminde olabilirler. 3 doz aşı ile onlar da korunabilirler.
■ HPV aşısı dünyada hangi ülkelerde uygulanıyor?
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, HPV aşısı giderek daha fazla ülke tarafından ulusal aşı takvimine dahil ediliyor. 2024 itibarıyla 147’den fazla ülke, HPV aşısını çocukluk aşı takvimine ekledi. Aşı programlarını uygulayan ülkeler arasında Avustralya, İsveç, Kanada, Almanya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri gibi yüksek gelirli ülkeler bulunuyor. Son yıllarda Çin, Nijerya, Endonezya gibi büyük nüfuslu ülkeler de aşı programlarına HPV aşısını ekledi.
Kanser olma riski azalır
■ Aşı herkeste aynı koruyucu etkiyi yapar mı?
Aşı, rahim ağzı kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 90’ını önleyebilecek HPV tiplerine karşı etkili olabilir. Ancak klinik çalışmalar, HPV aşısının özellikle genç yaşlarda yapıldığında koruyuculuğunun çok yüksek olduğunu gösteriyor; bazı verilere göre koruyuculuk oranı yüzde 99’a kadar ulaşabiliyor. Bu yüksek koruyuculuk, aşılanmış kişilerde HPV enfeksiyonuna bağlı kanser öncesi lezyonların ve ileride kansere dönüşme riskinin belirgin şekilde azalmasına yol açıyor. Aşı ve düzenli tarama birlikte uygulandığında bu hastalığı büyük ölçüde önleyebiliyoruz. Sorun, bilimin önünde değil; yanlış bilgilerin önünde duruyor. Doğru bilgiye kulak verdiğimizde çocuklarımızı HPV’ye bağlı kanserlerden korumak mümkün
■ Rahim ağzı kanseri bir gün dünyadan tamamen yok olacak mı?
Bütün hedef bu. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’nün hedefi 2030 yılına kadar dünyada 15 yaşına kadar olan tüm kız çocuklarının yüzde 90’ının aşılanmasını sağlamak. Böylece HPV’ye bağlı serviks kanserini ve kansere bağlı ölümleri önlemek hedefleniyor. Tüm dünyada kız ve erkek çocuklarına yapılmasıyla birlikte önümüzdeki yıllarda azalarak kaybolmasını umut ediyoruz. Aslında bu hiç de yabancı olmadığımız bir kavram, çiçek aşısı da böyle kayboldu, neredeyse tarih oldu diyebiliriz.
Hem kız hem de erkek çocukları aşılanmalı! Kimler aşı olmalı?
Aşı, hem çocuklukta hem yetişkinlik döneminde yapılabilir. Yani neredeyse aşı olmanın yaşı yok diyebiliriz. İdeal olan bağışıklık yanıtının en yüksek olduğu dönem; 9-14 yaş arasında olunması. Burada sadece kız çocuklarının aşı olması yetmiyor, erkek çocukları da aşılanmalı. Hem ilerde HPV nedeniyle oluşabilecek hastalıklardan korunabiliyor erkekler, hem de bulaştırma oranı düşüyor. Çocukluk döneminde 2 doz uygulanıyor. Yetişkinlik döneminde ise 3 doz. Yani 15 yaş sonrasında, 40 ya da 50 yaşında da olsanız, çekinmeden uygulayabilirsiniz.
Aşılar kısırlığa yol açmaz
■ Aşılar infertiliteye (kısırlık) yol açar mı?
HPV aşıları dünya genelinde milyonlarca doz uygulanmış ve güvenliği defalarca gösterilmiş aşılardır. İnfertileteye yol açtığına dair hiçbir bilimsel veri yok. Aşının tek yan etkisi var; aşının olduğu yerde hafif kızarıklık ve yanmadır. O da hafif ve geçicidir.